بررسی مقایسه‌ای معیارشناسی خردمندی در روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام با دستاوردهای روان‌شناختی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه روان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

2 دانشیار گروه روان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

3 دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

10.30497/edus.2021.240564.1444

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، بررسی معیارهای خردمندی در روایات اهل‌بیت- علیهم السلام- و روش تحقیق ازنوع کیفی با رویکرد تحلیل محتوای عرفی است. جامعۀ آماری پژوهش، همۀ روایات کتب اربعه و مصادر بحار الانوار را شامل می ­شود. برای نمونه ­گیری، از روش هدفمند و برای تحلیل داده‌ها از توصیف، مقایسه، مقوله‌بندی و مفهوم‌سازی استفاده کرده ­ایم. یافته‌ها نشان می­ دهند مؤلفه‌های خردمندی ازدیدگاه اهل‌بیت- علیهم السلام- مجموعه‌ای از ویژگی‌های درون ­فردی (هفت کد نظری و 47 کد اساسی)، بین ­فردی (شش کد نظری و 35 کد اساسی)، در ارتباط با دنیا و آخرت (دو کد نظری و چهار کد اساسی) و در ارتباط با معبود (چهار کد نظری و هفده کد اساسی) بودند. کثرت کدهای نظری درون­ فردی و بین­ فردی، بیانگر اهمیت اخلاق و ارتباطات انسانی ازنظر اهل‌بیت- علیهم السلام- است. علاوه­ بر منابع یادشده، سی مقاله و کتاب تخصصی مرتبط با مبحث خرد درحوزۀ روان‌شناسی (تألیف­ شده از سال 1990 تا سال 2020) بررسی و کدگذاری باز، محوری و انتخابی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می­ دهد مؤلفه‌های خردمندی ازدیدگاه روان­شناسان، مجموعه‌ای از ویژگی‌های درون­ فردی (سه کد نظری و نُه کد اساسی)، بین ­فردی (چهار کد نظری و 35 کد اساسی) و در ارتباط با اجتماع (سه کد نظری و چهار کد اساسی) بوده است. درنهایت، این دو دیدگاه را با هم مقایسه کرده و نتیجه گرفته ­ایم بین معیارهای خردمندی در دو دیدگاه، رابطۀ عموم ‏و خصوص من­ وجه وجود دارد و این دو معیار، دارای نقاط اشتراک و افتراق هستند. در هردوی آن­ها ارزش­ ها درنظر گرفته شده است؛ هرچند آن­ها در مبدأ و مبنای ارزش ­ها و مصداق­ هایشان تفاوت‌هایی دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات